Cùng nhau lắng nghe tiếng kêu cứu của người nghèo và tiếng kêu than của Trái đất… (phần 2)

CUỘC GẶP GỠ QUỐC TẾ THÀNH VIÊN LIÊN HIỆP – BERLAYMONT 2025

THỨ TƯ: NGÀY CỦA BRAZIL

Brazil đã cho chúng tôi khám phá một Giáo Hội cam kết đối mặt với những thách thức lớn, đặc biệt là các hậu quả của biến đổi khí hậu: nguồn nước cạn kiệt, lưu lượng nước sông giảm khiến đánh bắt cá và nông nghiệp bị ảnh hưởng, cướp bóc ở vùng Amazon cùng với những vụ đánh cá vượt mức cho phép và đốn hạ cây hạt dẻ. Việc cướp bóc đất đai của người bản địa buộc cư dân này phải lui về các khu bảo tồn hoặc lưu vong ở lưu vực ven sông, các khu ổ chuột hoặc thị trấn tồi tàn ở Manaus. Nhìn chung, Brazil phải đối mặt với cảnh nghèo đói đôi khi bị che đậy, tình trạng di cư không kiểm soát, suy thoái dân chủ, khai thác tài nguyên quá mức, tham nhũng, loại trừ nhóm dân thiểu số và chính phủ thất hứa.

Đối diện với thực trạng này, nhiểu sáng kiến liên đới nảy sinh : “Nhóm lưu động”, một dự án liên dòng với sự tham gia của nhiều nữ tu và TVLH, nhằm tố cáo lạm dụng quyền bính chính trị. Các nhóm thanh niên sử dụng capoeira (một điệu nhảy) để gây ý thức về nạn phân biệt đối xử. Ban mục vụ đất đai hỗ trợ người dân bản xứ bảo vệ quyền lợi của họ trước những vụ mua bán đất đai ồ ạt của các thế lực quốc tế dưới chiêu bài bảo vệ môi trường. Các nữ tu và TVLH làm việc khắp mọi lãnh vực: giáo dục, y tế, mục vụ chăm sóc “ngôi nhà chung”.

Ví dụ, bà Elani đang triển khai một dự án giáo dục toàn diện ở Manaus, bà Rosangela chia sẻ kiến thức trồng thảo dược, bà Ivone đón tiếp và đồng hành với người vô gia cư, anh Paulo làm việc ở bệnh viện và là một thành viên của Nhóm lưu động.

Thông điệp của nhóm Brazil trước hết là nhóm người mang hy vọng. Đó là khởi xướng hành động, và để làm được điều đó, phải dấn thân, dù trong việc nhỏ nhoi ; thực hiện bước đầu trong niềm tin rằng hành động này sẽ huy động nhiều người khác, và từ đó nhấn mạnh tính hiệp nhất toàn cầu trước những thách thức chung.

Cụ thể là những dấu chỉ hy vọng như sau :

– Thành lập mạng lưới REPAM, lấy cảm hứng từ sáng kiến của Đức Phanxicô và Caritas, nhằm bảo vệ quyền lợi người dân vùng Amazon và bảo tồn hệ sinh vật quan trọng của hành tinh.

– Phát triển tính đồng nghị, tạo cơ hội cho người yếu thế lên tiếng với những sáng kiến phổ biến, cho dù khiêm tốn nhưng phát triển thành mạng lưới. Brazil là quốc gia tiên phong với Thượng Hội Đồng vùng Amazon.

– Hội Dòng và TVLH cùng với Giáo Hội, dấn thân trong lãnh vực giáo dục và xã hội. Sự hiện diện của tu sĩ và giáo dân ở những vùng ngoại vi giúp nhận dạng những người đau khổ, thúc bách cuộc đấu tranh nhân đạo và chính trị.

– Đời sống tâm linh là thể thống nhất giữa với cầu nguyện, chiêm niệm và hoạt động. Mục tiêu nhằm gây ý thức và bảo vệ dân chúng nhân danh phẩm giá con người. Đời sống tâm linh này cũng kết nối với đời sống người dân Amazon – những người tin tưởng vào các tín ngưỡng truyền thống, và khuyến khích họ sử dụng rừng cách có trách nhiệm.

– Nhiều nhóm nhỏ hoạt động tại địa phương, được hỗ trợ bởi sức mạnh của truyền thông..

Cuối ngày, chị Térésa (một người bạn của chị em) đã chia sẻ kinh nghiệm cá nhân. Là người trẻ, chị đã tham gia Nhóm lưu động với một dự án mới ở vùng biên giới Brazil-Pérou-Colombia.

Ở đó, chị đã chứng kiến tình trạng bạo lực và tội phạm do ma túy, buôn người và khai thác tài nguyên thiên nhiên trái phép. Chị nhận thức và thấy bất lực trước tác động toàn cầu trên vùng Amazon. Sau khi trải qua “cuộc khủng hoảng hiệu năng” (biết mà không làm gì được), Térésa nhận ra sự hiện diện quan trọng của mình, một người châu Âu, tại nơi này. Kinh nghiệm này đảo lộn cuộc sống của chị. Hiện tại, chị cộng tác với “Survival” là một tổ chức phi chính phủ nhằm bảo vệ quyền lợi của các dân tộc bản địa bị cô lập, đấu tranh chống lại sự xâm hại thiên thiên và tố cáo các vi phạm nhân quyền. Cuộc chiến tập thể này đầy rủi ro, không ít nguy hiểm nhưng là điều thiết yếu để kháng cự và thay đổi mọi thứ.

Cuối cùng, chúng tôi đã sống giây phút lễ nghi Dabucuri với ánh lửa sáng lung linh : nhảy múa với giai điệu của sáo trúc để tôn vinh đất đai, sông ngòi, cây cối, rừng rậm, chim muông và thú vật. Nghi lễ này đi kèm với các lễ vật là trái cây, bột mì, cá và đồ thủ công mỹ nghệ.

Lửa cũng có vai trò quan trọng. Lửa là yếu tố trung tâm đời sống và vũ trụ quan của người bản địa, và được cử hành để khẩn cầu ơn che chở cho những tham dự viên.

THỨ NĂM : Việt Nam

Sơ Anne Thảo, anh Dominico Tiến, chị Marie Thiểm, sơ Kim Ngọc và sơ Thanh Nga, đã giới thiệu cho chúng tôi về đất nước của họ.

Để bắt đầu ngày mới, các anh chị đã mời gọi chúng tôi cầu nguyện cho Mẹ Trái đất tuyệt vời mà Thiên Chúa đã trao phó cho chúng ta. Ngày nay, Trái đất ấy đang khóc vì bị đối xử bất công. Mỗi tham dự viên đã đặt một tấm thẻ trên bức vẽ Trái đất đang khóc, bên cạnh bản đồ Việt Nam. Trên tấm thẻ đó, mỗi chúng tôi được mời đọc lên một hành động tích cực để ai nấy ý thức cùng nhau thực hiện hướng đến một tương lai tốt đẹp hơn cho ngôi nhà chung.

Sau đó, anh Dominico Tiến, giáo viên dạy ở trường cấp I Ánh Linh vào buổi sáng và dạy trẻ đặc biệt vào buổi chiều, đã đưa chúng tôi đi du lịch, với cả 5 giác quan, khám phá đất nước và con người Việt Nam : một dân tộc bình dị, khiêm tốn, đầy can đảm và kiên trì. Phần trình bày này đã giúp chúng tôi khám phá lịch sử, văn hóa, tài nguyên thiên nhiên (biển, núi, rừng, đồng bằng rộng lớn), kinh tế, ẩm thực và các điểm du lịch. Người Việt Nam luôn bền lòng trong mọi hoàn cảnh. Họ giống như hình ảnh hoa sen (là quốc hoa), loài hoa mọc trong bùn nhơ mà không bị vấy bẩn. Anh Tiến đã nói với chúng tôi về giáo dục, về mối bận tâm từ lâu trong việc nâng cao dân trí. Với mỗi chủ đề mới, anh Dominico Tiến lại đánh thức các giác quan của chúng tôi, qua các sinh hoạt năng động : nhảy múa, hít thở, nếm thử …

Sơ Anne Thảo đã trình bày về những vấn đề nông nghiệp tại Việt Nam, cách riêng là ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Khu vực này là vựa lúa gạo. Kỹ thuật hiện đại tàn phá nặng nề. Hạn hán và lũ lụt hoành hành ; đất bị nhiễm mặn. Kênh rạch bị ô nhiễm, tôm cá không thể sống sót. Nông dân sử dụng rất nhiều thuốc trừ sâu và giống lai. Hơn nữa, giá cả không ổn định. Thị trường tự do không được chính phủ kiểm soát. Chủ quyền lương thực bị mất vì sự xuất hiện của các tập đoàn công nghiệp lớn và đa quốc gia đã tạo nên một hệ thống phụ thuộc. Nông nghiệp truyền thống biến mất, những người nông dân bé nhỏ phải gánh nợ, thậm chí phải bán đất đai. Đối diện với tình hình này, Dòng Đức Bà, lấy cảm hứng từ Thông điệp Laudato Si, đã khởi xướng một dự án vào năm 2021 nhằm củng cố nền sinh thái toàn diện, tình liên đới và vai trò của người phụ nữ. Dự án này nhấn mạnh việc lắng nghe các nhu cầu tại địa phương, đồng hành với những người yếu thế và khuyến khích nông nghiệp bền vững. Dự án bao hàm việc đào tạo về canh tác hữu cơ, chăn nuôi, sản xuất phân bón hữu cơ, bảo tồn giống và hỗ trợ kinh tế địa phương thông qua những nhóm tín dụng vi mô. Ngoài ra, còn có các mối liên hệ hợp tác với các Hội Dòng khác, Caritas và cả các tu sĩ Phật giáo.

Phần trình bày của chị Marie Thiểm, giáo viên Anh ngữ, xuất thân từ một dân tộc thiểu số, đã giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về thực trạng giáo dục đối với những người yếu thế : khuyết tật, mồ côi và trẻ em thuộc các dân tộc thiểu số. Người dân tộc thiểu số (chiếm 15% tổng dân số) sinh sống tại các vùng núi phía Bắc, Tây nguyên và tại một số khu vực miền Nam. Các nhóm dân tộc này sống trong tình trạng vô cùng bấp bênh. Bên cạnh sự nghèo đói là khoảng cách rất xa giữa nhà và trường học, rào cản ngôn ngữ, việc làm và những nguyên nhân khác đã cản trở trẻ em đến trường học.

Để đáp ứng nhu cầu của những người dễ bị tổn thương này, các nữ tu đã mở những ngôi trường cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, các cơ sở cho trẻ em khuyết tật, tự kỷ, hoặc trẻ em thuộc đồng bào dân tộc thiểu số. Các sơ còn mở nội trú và lưu xá cho thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn. Những sáng kiến này giúp cho những người yếu thế nhất có cơ hội được tiếp cận với giáo dục, được lớn lên và triển nở như bao trẻ khác.

Ngày của Việt Nam được kết thúc với một đêm hội hóa trang. Chúng tôi đã được xem một tiết mục múa do các sơ biểu diễn, chơi Bingo, nếm thử nhiều món đặc sản khác nhau … tất cả tràn ngập trong niềm vui và tiếng cười.

THỨ SÁU : Vị trí tiền bạc và quyền lực kinh tế trong tất cả bối cảnh hôm nay?

Vào ngày thứ năm của cuộc gặp gỡ tập trung vào chủ đề tiền bạc. Khởi đầu ngày, chúng tôi cầu nguyện với hai biểu tượng tương phản: một bó hoa khô héo bao quanh bởi những tờ tiền đen trắng, và một bó hoa rực rỡ bao quanh những tờ tiền đầy màu sắc. Sự tương phản này mời gọi chúng tôi suy nghĩ về vị trí đúng đắn của “sự sở hữu” trong đời sống và cách thức ngăn chặn quyền bính đồng tiền. Mỗi thành viên đã làm một cử chỉ biểu trưng : đặt 1 bông hoa tươi nở để thể hiện lòng biết ơn, và 1 bông hoa tàn héo để bày tỏ sự hối tiếc.

Hoạt động trong ngày được tiếp tục với việc suy niệm nối kết với sứ mạng trở nên muối và ánh sáng cho thế gian, đồng thời mạnh dạn đề cập đến chủ đề cấm kỵ : tiền bạc.

Một cuộc thảo luận diễn ra với phần trình bày của chuyên gia kinh tế người Bỉ Étienne de Callataÿ, trong cuộc phỏng vấn của ông Geert và Philippe, hai TVLH Bỉ. Ông giải thích rằng mỗi cá nhân, dù ở quy mô nhỏ, đều có thể tạo ra tác động đáng kể thông qua các lựa chọn tiêu dùng và đầu tư hàng ngày. Mỗi người đều có thể và phải có lập trường ý thức và trách nhiệm đối với nền kinh tế. Ví dụ, ông de Callataÿ khuyến khích đối thoại với các ngân hàng để yêu cầu đầu tư có đạo đức, bằng cách nhấn mạnh rằng đầu tư bền vững không phải lúc nào cũng kém lợi nhuận hơn về lâu dài. Cuộc tranh luận cũng tập trung vào mối quan hệ căng thẳng giữa chuỗi cung ứng ngắn và toàn cầu hóa. Mặc dù chuỗi cung ứng ngắn là hợp lý, nhưng sản xuất ở nước ngoài đôi khi có thể có tác động sinh thái tốt hơn, điều này đòi hỏi một lập trường tinh tế.

Chúng tôi cũng đã trình bày lại Tuyên bố của Dòng Tên tại COP30 ở Bêlem (Brazil) dựa trên Laudato Si và Tin Mừng Gioan, kêu gọi tăng cường bảo vệ khí hậu, xóa nợ và hỗ trợ quyền cung cấp lương thực thông qua nông nghiệp sinh thái. Các cuộc thảo luận đã khơi dậy nhận thức toàn cầu từ Brazil đến Việt Nam, từ Congo đến Bỉ và Pháp, những vấn đề tương tự ở khắp mọi nơi.

Tất cả chúng ta đều kết nối với nhau : đều mong muốn giành lại quyền kiểm soát dòng chảy tiền tệ, tố cáo các hành vi lạm dụng, thúc đẩy nền kinh tế địa phương, thúc đẩy minh bạch trong ngân hàng và khôi phục ý nghĩa cho tương tác giữa con người trong một thế giới thường bị chi phối bởi lợi nhuận. Thị trường tài chính, đầu tư, luật lệ quốc tế, cơ chế xuất khẩu và đầu cơ đặt ra những thách thức đạo đức lớn, đặc biệt khi chúng ảnh hưởng đến các mặt hàng thiết yếu. Nền kinh tế liên đới, các cuộc thảo luận với Caritas hoặc trong Dòng Đức Bà về đầu tư đạo đức, cho thấy một nhận thức khác đối với tiền bạc là khả thi, một nhận thức có trách nhiệm hơn và phù hợp hơn đối với các giá trị công bằng và huynh đệ.

Buổi chiều, chúng tôi đi thăm thành phố Louvain-la-Neuve. Thành phố được thành lập với mục đích đón sinh viên khối pháp ngữ vào thời điểm đại học công giáo Louvain tách thành hai khối với hai ngôn ngữ Hà Lan và Pháp. Được xây dựng hoàn toàn mới vào năm 1970, thành phố này muốn trở thành một đô thị tiên phong, từ chối trở thành một khu biệt lập đại học, khuyến khích sự gắn kết cộng đồng nhờ đón nhận mọi tầng lớp xã hội – nghề nghiệp và mọi quốc tịch. Thành phố cũng dành ưu tiên cho người đi bộ để thúc đẩy gặp gỡ nhau và bảo vệ môi trường sinh thái.

Thánh lễ bế mạc giúp chúng tôi nêu bật các mối quan hệ gắn kết chúng tôi.