Cùng nhau lắng nghe tiếng kêu cứu của người nghèo và tiếng kêu than của Trái đất… (phần 1)

CUỘC GẶP GỠ QUỐC TẾ THÀNH VIÊN LIÊN HIỆP – BERLAYMONT 2025

DẪN NHẬP

Ý tưởng của cuộc gặp gỡ này xuất phát từ những kiến nghị trong Tổng Tu Nghị vừa qua, mời gọi chúng ta chia sẻ đặc sủng trong gia đình CND (các nữ tu, TVLH, giáo chức, bạn bè…), khi quan tâm đến Ngôi Nhà Chung: cùng nhau, chúng ta được mời gọi chú ý đến những tiếng kêu mời khẩn thiết đã được nêu lên trong Laudato Si’ và Fratelli Tutti, để góp phần xây dựng một thế giới công bằng hơn, liên đới hơn, nhân văn hơn, đồng thời lắng nghe tiếng kêu cứu của trái đất và con người. Đó là điều mà chúng ta gọi là “sinh thái toàn diện”. 

Trước khi gửi lời mời đến các quốc gia khác nhau, các TVLH Bỉ đã dành thời gian đọc Laudato Si’, duyệt lại cách sống thực hành, xác định niềm hy vọng cũng như những nỗi buồn, lo âu hoặc những do dự khi dấn thân theo lời mời gọi của Đức Thánh Cha. Sau đó, học tiếp tục học hỏi qua các bài giáo huấn, video, các buổi gặp gỡ và các khóa đào tạo.

Mở rộng và làm phong phú sứ mạng giáo dục trong các chiều kích xã hội, khơi lên cuộc gặp gỡ trong các trường học và môi trường xã hội, phân tích các vấn đề và vấn nạn của thế giới bằng cách nhấn mạnh sự phong phú của tính quốc tế trong Hội dòng, khám phá rằng chúng ta liên đới và cùng đi chung một con thuyền, đan dệt các mối liên kết để động viên và củng cố cho nhau trong các hoạt động dấn thân cá nhân và cộng đoàn… Đó là những mục tiêu chính của khóa họp.

Để thực hiện điều này, chúng tôi đã mời đại diện của mỗi quốc gia tham dự, bao gồm nữ tu, TVLH và giáo chức. Chúng tôi cũng yêu cầu mỗi quốc gia chịu trách nhiệm chuẩn bị một ngày trọn vẹn, với các sinh hoạt chủ động và tham gia tích cực, dựa trên một khung thời gian chung: cầu nguyện và ngợi khen, giới thiệu đất nước con người và đặc biệt hơn là trình bày hai hoặc ba vấn đề đáng quan tâm chung, thảo luận nhóm hoặc đúc kết khoán đại giúp người tham dự có thể nắm bắt các thách đố, kết nối với nhau và tra tay hành động thiết thực sau khóa họp.

Trái đất và thế giới đang trong tình trạng tồi tệ. Nhận định này có thể khiến chúng ta bi quan và chán nản. Tuy nhiên, cuộc gặp gỡ này như lễ hội tuyệt vời, thật vui tươi và tích cực, đánh thức chúng tôi khả năng tiến bước, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của trái đất và những sáng kiến của con người.

Trong những trang tiếp theo, mọi người sẽ thấy bản tóm lược của từng ngày, cùng với những chứng từ của vài tham dự viên diễn tả điều đã thay đổi nơi họ từ cuộc gặp gỡ này.

 

THỨ HAI : Ngày của Pháp và Bỉ

Lắng nghe người nghèo : Lên đường gặp người nghèo, làm việc với họ… Điều này chất vấn chúng ta điều gì ? Chúng ta học được gì từ trường đời ? Chúng ta nhận được gì từ nhau ? Điều này phá vỡ các định kiến, cách sống và làm việc, mối tương quan của chúng ta với người khác, với chính mình, và với Thiên Chúa như thế nào? Có thể đề xuất cho người trẻ sống tình liên đới thế nào ? Đây là những câu hỏi trọng tâm của ngày họp đầu tiên, ngày dành nhiều thời gian cho các chứng từ, hoạt động nhóm và suy tư cá nhân.

Bà Véronique Philippe, thành viên mạng lưới giáo dục Pháp, đã chia sẻ kinh nghiệm trong dự án PERL 2 (dạy ngôn ngữ cho người ngoại quốc) . Từ 5 năm nay, chương trình này đón tiếp những người mới đến nước Pháp, từ các nước nói tiếng Pháp hoặc ngôn ngữ khác, từ nhiều nền văn hóa khác nhau (Sénégal, Cap Vert, Congo, …) để giúp họ tiếp cận, nhanh nhất có thể, các khóa học nghề hoặc tìm một việc làm. Chia sẻ văn hóa, trao đổi giữa người dạy và người học, các phương pháp sư phạm mới mẻ và hợp tác, liên tục điều chỉnh giáo trình theo nhu cầu người học đã mang lại cảm giác hữu ích và tạo thuận lợi cho sự hiểu biết lẫn nhau : “Bạn dạy tôi và tôi hưởng ứng ; tôi dạy bạn và bạn hưởng ứng”. Thông qua phương pháp tiếp cận đa ngành, chương trình PERL còn thúc đẩy tinh thần làm việc nhóm, cộng tác với các thành viên khác nhau và giúp người trẻ vượt khó để hòa nhập vào môi trường học đường.

Bà Isabelle Stas, TVLH Bỉ, và là tình nguyện viên của tổ chức “Hạt giống sự sống – Grain de vie”, một tiệm bánh, một nơi gặp gỡ, đồng hành và đào tạo những người khuyết tật. Họ được tham gia các khóa học (làm bánh mì, nấu ăn, làm bánh ngọt, bán hàng) và tổ chức các sinh hoạt ngoài trời trong bầu khí gia đình. Mỗi người tiến bộ theo nhịp của mình hướng tới khả năng tự lập hơn. Phương pháp tiếp cận được cá vị hóa, giúp mỗi thành viên vượt qua được khó khăn của mình. Đối với bà Isabelle cũng như đối với các tình nguyện viên khác, dấn thân trong hoạt động này tác động tích cực đến nhận thức về đồng cảm và các tương quan con người. Sự phong phú khi trao đổi, tầm quan trọng khi giao tiếp chân thành, lắng nghe, kiên nhẫn, tử tế và tình yêu cần thiết cho sự triển nở các mối tương quan, phản ánh chiều sâu Nhân tính. Sự đa dạng làm giàu cho việc hiểu biết chính mình. Điều này mang lại ý nghĩa và cảm thức thuộc về.

Tại Bruxelles, anh Sylvestre, con rể của bà Françoise, TVLH Bỉ, là điều phối viên dự án HIT (Hébergement Inter-Générationnel Transitoire) . Trung tâm này là nơi cư trú tạm thời cho những người trẻ vô gia cư, từ 18 đến 25 tuổi, trong thời gian từ 3 đến 18 tháng với mục đích giúp họ ổn định tình hình và tự lập. Các tình huống khác nhau của nhóm này ngày càng gia tăng : ma túy, sức khỏe tâm thần, biểu lộ xu hướng giới tính, bị gia đình từ bỏ hoặc xa lánh… Tại đây, việc lắng nghe, thấu hiểu và không phán xét cũng là chìa khóa cho việc đồng hành. Nhưng cũng cần một suy tư về mặt xã hội cởi mở hơn để hiểu rõ nguyên nhân tình trạng vô gia cư và thiết lập một xã hội dễ hòa nhập hơn. Mặc dù dự án này không thể giải quyết hết mọi vấn đề nhưng người trẻ có thể cảm nếm hy vọng và một kinh nghiệm vượt khó, bắt đầu tiến trình ổn định. Thành công của dự án là kết quả phẩm chất mối tương quan giữa nhà giáo dục và người trẻ, từ một hoạt động dấn thân dài hạn và gia tăng hiểu biết những thách đố nơi cá nhân mỗi người.

Bà Françoise, một TVLH Bỉ, trình bày “chiến dịch bình giữ nhiệt”, một dự án liên đới do phong trào hướng đạo thành lập năm 1987, với sự tham gia của trường Trung học Berlaymont. Vào mùa đông, các bạn trẻ chuẩn bị những món ăn nóng để phân phát cho những người vô gia cư tại một ga tàu điện ngầm.

Trong các buổi họp nhóm, chúng tôi chất vấn về cách sống, cách làm việc, cách phản ứng của mình trước việc “lắng nghe tiếng nói của người nghèo” và “Huy động người trẻ hành động liên đới”.

Tóm kết cho ngày này : làm sao giúp mọi người nhận thức nhân phẩm ? Người lớn làm thế nào để truyền cho người trẻ một thể thức sống đúng nghĩa ? Chúng ta đừng là những thầy giảng suông, nhưng hãy giúp mỗi người trẻ tìm lại được phẩm giá mình…

Buổi tối dành cho liên hoan, trò chuyện, vui chơi và thưởng thức các đặc sản Bỉ và Pháp.

THỨ BA : Ngày của Congo

Tại Cộng Hòa Dân Chủ Congo, thật là bi thảm khi so sánh nguồn tài nguyên thiên nhiên vô giá dưới lòng đất với nỗi thống khổ cùng cực của người dân nơi đây. Hoạt động khai thác mỏ với quy mô lớn của các công ty nước ngoài, thường là Trung Quốc hoặc các nước phương Tây, đã gây ra những hậu quả nặng nề cho con người, môi trường và xã hội, đặc biệt ở tỉnh Lualaba (Kolwezi và miền đông Congo).

Đất nông nghiệp màu mỡ trước đây đang bị ảnh hưởng bởi nạn phá rừng, dẫn đến việc người dân địa phương phải di dời, cũng như nạn ô nhiễm đất đai do chất thải khai thác mỏ và axit sulfuric, một cách xử lý hóa chất để làm tan chảy kim loại. Ô nhiễm này phá hủy hệ sinh thái địa phương, làm nhiễm độc đất và nước, khiến cho nông nghiệp vốn là nguồn cậy dựa của đại đa số người dân nông thôn trở nên bất khả thi. Thêm vào đó là các cuộc xung đột bạo lực, đôi khi có vũ trang, bùng nổ xung quanh các khu vực mỏ chiến lược. Căng thẳng này thường được thúc đẩy bởi các lợi ích chính trị hoặc các nhóm vũ trang tìm cách di dời người dân để dễ dàng kiểm soát các nguồn tài nguyên.

Trong bối cảnh hỗn loạn này, nhà nước, vốn bị tham nhũng làm cho hoại tử, hoàn toàn giữ im lặng hoặc đồng lõa với những lợi ích của các tập đoàn đa quốc gia. Lợi ích kinh tế ít oi từ hoạt động khai thác mỏ vuột khỏi tay người dân Congo, trong khi đó một nhóm nhỏ làm giàu bằng cách gạt bỏ quyền lợi cơ bản của người dân địa phương.

Bất chấp thực tế ảm đạm này, những tia hy vọng vẫn tiếp tục bền bỉ nhờ hoạt động dấn thân dũng cảm của các nữ tu Dòng Đức Bà. Các sơ đã cống hiến trong hoạt động giáo dục, y tế và phát triển địa phương từ những sáng kiến cụ thể (xây dựng lại trường học ở Kolwezi sau hỏa hoạn ngày 24/4/2023, chăm sóc sức khỏe, phát triển địa phương, hỗ trợ pháp lý và tư pháp).

Một trong những sáng kiến đáng chú ý nhất là việc thúc đẩy trồng dược thảo, đặc biệt là Artemisia Annua, một loại dược thảo có đặc tính trị liệu, chữa bệnh sốt rét và các bệnh lý khác. Phương pháp điều trị tự nhiên này ít tốn kém, giúp các gia đình nghèo có thể tiếp cận chạy chữa ở những nơi hầu như không có cơ sở y tế.

Ngoài ra, Trung tâm CAJJ-RDC (Trung tâm hỗ trợ pháp lý và tư pháp) đã hỗ trợ cho các nạn nhân chịu ảnh hưởng của hoạt động khai thác mỏ. Tổ chức này do Sơ Nathalie và hai đồng nghiệp thành lập, nhằm tố cáo các hoạt động nguy hại của các tập đoàn đa quốc gia bằng cách nhấn mạnh đến các hậu quả khó lường trong việc khai thác tài nguyên quá mức ảnh hưởng trên môi trường sống và sức khỏe của người dân địa phương. Đó là trường hợp của những nông dân làng Moloka, cách thành phố Kolwezi hơn 20 cây số vào tháng 7/2013 và tháng 9/2014. Nhờ áp lực vận động từ trung tâm CAJJ phối hợp với hai tổ chức quốc tế (Action de Carême – Hành động mùa Chay và Pain pour le Prochain – Bánh mì cho tha nhân) và nhờ giới truyền thông, cuối cùng công ty khai thác mỏ buộc phải trả cho các gia đình nạn nhân một khoảng đền bù vài chục nghìn đô la. Khoảng tiền bồi thường này vẫn còn rẻ mạt so với những tổn hại dân phải gánh chịu và so với lợi nhuận tài thính công ty thu được từ hoạt động khai thác mỏ.

Mô hình phản kháng nhẹ nhàng này được thành lập dựa trên sự liên đới, hiểu biết địa phương và sự tự chủ của cộng đồng, giúp đáp trả cách nhân đạo, bền vững trước bất công. Nó chứng minh rằng, bất chấp tài nguyên bị cướp đoạt cùng với những tổn thương sâu xa do bao xung đột, người dân Congo vẫn còn một nẻo đường khả thi khác, đó là con đường phục hồi phẩm giá và bảo tồn “ngôi nhà chung”.

Xin đón xem phần tiếp theo…